خداحافظی با GPT-5.5؛ چه مدل‌هایی جایگزین آن در ChatGPT و Codex می‌شوند؟

بازنشستگی GPT-5.5 از ChatGPT و Codex یکی از تغییرات مهم محصولات OpenAI در اکتبر ۲۰۲۶ است. بر اساس برنامه اعلام‌شده شرکت، دسترسی به این مدل از ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۲ مهر ۱۴۰۵، در ChatGPT، ChatGPT Work و Codex برای تمامی طرح‌های اشتراک پایان می‌یابد. بااین‌حال، این اتفاق به معنای خاموش شدن کامل GPT-5.5 نیست؛ استفاده از آن از طریق رابط برنامه‌نویسی OpenAI همچنان امکان‌پذیر است.

هم‌زمان، مدل GPT-6.1 Sol با تمرکز بر برنامه‌نویسی، انجام کارهای چندمرحله‌ای و استفاده از نرم‌افزارها معرفی شده است. اما آیا Sol در همه بخش‌های ChatGPT جای GPT-5.5 را می‌گیرد؟ هزینه آن چقدر است و کاربران عادی یا توسعه‌دهندگان دقیقاً باید چه کاری انجام دهند؟ در ادامه، تفاوت میان بازنشستگی مدل و حذف کامل آن، وضعیت مدل‌های جایگزین، قیمت رسمی و روش مهاجرت بدون اختلال را بررسی می‌کنیم.

چه اتفاقی برای GPT-5.5 در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ افتاد؟

طبق اطلاعیه رسمی تغییرات ChatGPT و Codex، OpenAI در ۱۴ سپتامبر اعلام کرد که GPT-5.5 یک ماه بعد از محیط‌های ChatGPT، ChatGPT Work و Codex کنار گذاشته می‌شود. این تصمیم تمام طرح‌های مصرف‌کننده و سازمانی، از جمله Business، Enterprise و Edu را در بر می‌گیرد. بنابراین داشتن اشتراک گران‌تر به‌تنهایی باعث حفظ گزینه GPT-5.5 در این محیط‌ها نمی‌شود.

این تغییر بیش از همه برای افرادی اهمیت دارد که مدلی مشخص را در تنظیمات ذخیره کرده‌اند یا گردش کارشان با انتخاب مستقیم GPT-5.5 اجرا می‌شود. اگر یک عامل هوش مصنوعی، وظیفه زمان‌بندی‌شده یا فرمان برنامه‌نویسی همچنان به نام قدیمی اشاره کند، ممکن است پس از بازنشستگی نیازمند اصلاح تنظیمات باشد.

چه مدل‌هایی جایگزین GPT-5.5 در ChatGPT و Codex می‌شوند؟

پاسخ یک نام واحد نیست. در راهنمای رسمی مدل‌های OpenAI، برای کاربرانی که با حساب ChatGPT وارد Codex می‌شوند، GPT-6 Sol در طرح‌های Plus، Pro، Business، Enterprise و Edu به‌عنوان گزینه جایگزین معرفی شده است؛ البته به شرط آنکه در حساب و برنامه کاربر فعال باشد. در طرح‌های Free و Go نیز GPT-6 Luna برای برنامه دسکتاپ، در صورت دسترسی، پیشنهاد شده است.

از سوی دیگر، GPT-6.1 Sol برای کارهای پیچیده‌تر در Codex و ChatGPT Work عرضه شده و می‌تواند گزینه ارزشمندی برای کاربران واجد شرایط باشد. بنابراین بهتر است به‌جای فرض یک جابه‌جایی یکسان برای همه، ابتدا مدل‌های موجود در حساب خود را بررسی کنید.

آیا GPT-6.1 Sol وارد گفت‌وگوی معمولی ChatGPT شده است؟

خیر؛ بر اساس مستندات فعلی OpenAI، GPT-6.1 Sol در بخش ChatGPT Work و Codex ارائه می‌شود و در بخش گفت‌وگوی معمولی ChatGPT یا Chat در دسترس نیست. این تفاوت ظریف اما مهم است: وجود یک مدل در مجموعه محصولات ChatGPT لزوماً به معنای نمایش آن در انتخابگر مدل گفت‌وگوی روزمره نیست.

اگر از ChatGPT برای پرسیدن سؤال، تولید متن یا تحلیل‌های عادی استفاده می‌کنید، انتخاب مدل به تنظیمات همان بخش بستگی دارد. اما اگر پروژه‌های برنامه‌نویسی یا کارهای چندمرحله‌ای را در Work و Codex انجام می‌دهید، احتمالاً GPT-6.1 Sol برای شما کاربرد مستقیم‌تری خواهد داشت.

چه کسانی به GPT-6.1 Sol دسترسی دارند؟

عرضه اولیه این مدل، کاربران Plus، Pro، Business، Enterprise و Edu را در محیط‌های پشتیبانی‌شده شامل می‌شود؛ طرح‌های Free و Go در عرضه اولیه قرار نداشتند. برای بعضی حساب‌های Enterprise و Edu، مدیر فضای کاری باید مدل را فعال کند. نوع ورود، نسخه برنامه، منطقه عرضه و تنظیمات سازمان نیز می‌توانند بر نمایش گزینه تأثیر بگذارند.

پس اگر GPT-6.1 Sol را در فهرست نمی‌بینید، لزوماً مشکلی در حساب شما وجود ندارد. ابتدا به‌روزبودن برنامه و مجوزهای فضای کاری را بررسی کنید و سپس در مستندات رسمی، شرایط اشتراک خود را بخوانید.

GPT-6.1 Sol چیست و چه قابلیت‌هایی دارد؟

GPT-6.1 Sol نسخه ارتقایافته GPT-6 Sol است که در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ معرفی شد. تمرکز اصلی آن بر انجام وظایف پیچیده برنامه‌نویسی، کار با رابط نرم‌افزارها و فعالیت‌های حرفه‌ای چندمرحله‌ای است. در این نوع وظایف، مدل فقط یک قطعه کد یا پاسخ متنی نمی‌نویسد؛ ممکن است مسئله را بررسی کند، ابزار فراخوانی کند، نتیجه را ارزیابی کند و برای اصلاح خطا چند مرحله پیش برود.

چنین توانایی‌هایی در ساخت عامل هوش مصنوعی اهمیت دارند. برای مثال، یک عامل برنامه‌نویسی می‌تواند درخواست اصلاح یک بخش از نرم‌افزار را دریافت کند، فایل‌های مرتبط را بیابد، تغییرات پیشنهادی را آماده کند و آزمون‌های لازم را اجرا کند. البته مسئولیت بررسی امنیت، درستی و کیفیت نتیجه همچنان بر عهده توسعه‌دهنده است.

عملکرد GPT-6.1 Sol در برنامه‌نویسی چگونه ارزیابی شده است؟

در معرفی رسمی GPT-6.1 Sol، OpenAI اعلام می‌کند که این مدل در آزمون DeepSWE نسخه ۱.۱، که وظایف واقعی و طولانی مهندسی نرم‌افزار را بررسی می‌کند، به عملکرد GPT-6 Astra نزدیک می‌شود. همچنین در این ارزیابی، نتیجه GPT-6.1 Sol نسبت به بهترین نتیجه GPT-6 Sol حدود ۶٫۴ واحد درصد بهتر گزارش شده است.

این ارقام حاصل روش آزمون و تنظیمات اعلام‌شده شرکت هستند؛ نباید آن‌ها را تضمین عملکرد در تمام پروژه‌ها دانست. اندازه مخزن کد، کیفیت دستورها، ابزارهای متصل، میزان استدلال و پیچیدگی خطا می‌توانند نتیجه واقعی را تغییر دهند. برای انتخاب مطمئن، بهتر است مدل را با چند کار واقعی و تکرارپذیر در پروژه خود بسنجید.

قیمت GPT-6.1 Sol چقدر است؟ مقایسه با GPT-6 Astra

برخلاف بعضی گزارش‌های اولیه، قیمت دقیق API مدل GPT-6.1 Sol در وب‌سایت رسمی OpenAI منتشر شده است. هزینه استاندارد برای هر یک میلیون توکن ورودی ۲ دلار، برای هر یک میلیون توکن خروجی ۱۰ دلار و برای هر یک میلیون توکن ورودی ذخیره‌شده در حافظه موقت ۰٫۱۰ دلار اعلام شده است.

بنابراین نرخ استاندارد ورودی و خروجی Sol معادل یک‌پنجم Astra است. برای نمونه، اگر کاری دقیقاً یک میلیون توکن ورودی و یک میلیون توکن خروجی داشته باشد، هزینه پایه با GPT-6.1 Sol برابر ۱۲ دلار و با GPT-6 Astra برابر ۶۰ دلار خواهد بود؛ البته پیش از درنظرگرفتن شرایط خاص پردازش، حالت‌های سرعت و توکن‌های ذخیره‌شده.

آیا قیمت API همان هزینه اشتراک ChatGPT است؟

خیر. این جدول مربوط به استفاده مستقیم توسعه‌دهندگان از API است. اشتراک ChatGPT و اعتبار مصرف در Codex سازوکار و محدودیت‌های جداگانه‌ای دارند. برای انتخاب طرح، صفحه رسمی قیمت‌گذاری و دسترسی Codex را بررسی کنید و هزینه API را معادل هزینه هر پیام در اشتراک شخصی فرض نکنید.

وضعیت GPT-6.1 Sol Ultrafast در اکتبر ۲۰۲۶

نسخه Ultrafast برای کارهایی طراحی شده که سرعت تولید خروجی در آن‌ها اهمیت زیادی دارد. OpenAI ابتدا از عرضه آتی این حالت خبر داده بود، اما طبق گزارش تغییرات رسمی، حالت Ultrafast مدل GPT-6.1 Sol از ۸ اکتبر ۲۰۲۶ در Codex و ChatGPT Work ارائه شده است. بنابراین دیگر درست نیست آن را صرفاً قابلیتی معرفی کنیم که هنوز منتشر نشده است.

دسترسی اشتراکی به این حالت برای طرح Pro با هزینه ۵۰۰ دلار و برخی طرح‌های واجد شرایط Enterprise و Edu اعلام شده و در سازمان‌ها ممکن است به فعال‌سازی مدیر نیاز داشته باشد. OpenAI همچنین در تغییرات API، فعال‌شدن حالت Ultrafast را ثبت کرده است. سرعت بیشتر می‌تواند مصرف اعتبار متفاوتی داشته باشد؛ پیش از فعال‌سازی، شرایط حساب خود را بررسی کنید.

بازنشستگی GPT-5.5 چه اثری بر کاربران و کسب‌وکارها دارد؟

کاربران عادی ChatGPT

اگر از ChatGPT برای یادگیری، نوشتن یا پرسش‌های روزمره استفاده می‌کنید، نخست فهرست مدل‌های موجود را بررسی کنید. نیازی نیست صرفاً به‌خاطر بازنشستگی GPT-5.5 یک طرح گران‌تر بخرید. مهم‌تر از نام مدل، این است که مدل در دسترس بتواند نیاز شما را با کیفیت مطلوب برآورده کند.

برای استفاده بهتر از مدل‌های جدید، مسئله را دقیق توضیح دهید، زمینه لازم را اضافه کنید و شکل خروجی را روشن بنویسید. علاقه‌مندان به یادگیری کاربردی می‌توانند مسیرهای آموزشی و مطالب تازه آکادمی هوش مصنوعی ایران را نیز دنبال کنند.

توسعه‌دهندگان و تیم‌های استفاده‌کننده از Codex

در Codex، انتخاب مدل ممکن است در تنظیمات مشترک پروژه، فرمان‌های خط فرمان، عامل‌های اختصاصی و وظایف زمان‌بندی‌شده ذخیره شده باشد. در چنین شرایطی، حذف یک مدل از فهرست انتخاب می‌تواند فرایندی را که قبلاً بدون دخالت انسان اجرا می‌شد، متوقف کند.

تیم‌های سازمانی باید علاوه بر مدل جایگزین، دسترسی اعضا و مجوزهای مدیر فضای کاری را بررسی کنند. انتخاب GPT-6.1 Sol برای کارهای پیچیده منطقی است، اما ممکن است در بعضی فعالیت‌های ساده، مدل کم‌هزینه‌تری مانند GPT-6 Luna کافی باشد. مقایسه را بر اساس دقت، زمان اجرا، هزینه و توانایی اصلاح خطا انجام دهید.

راهنمای مهاجرت از GPT-5.5 به مدل‌های جدید

برای آنکه تغییر مدل باعث اختلال در کار روزانه یا فرایندهای حساس نشود، این مراحل را به‌ترتیب انجام دهید:

۱. روش دسترسی را مشخص کنید. بررسی کنید از ChatGPT معمولی، ChatGPT Work، Codex با ورود حساب ChatGPT یا API با کلید اختصاصی استفاده می‌کنید. دامنه بازنشستگی در این مسیرها متفاوت است.

۲. وابستگی‌ها را پیدا کنید. تنظیمات پیش‌فرض فضای کاری، عامل‌های اختصاصی، فرمان‌های خط فرمان، فایل‌های پیکربندی، وظایف زمان‌بندی‌شده و اسکریپت‌های دارای نام gpt-5.5 را بررسی کنید.

۳. مدل جایگزین را بر اساس دسترسی انتخاب کنید. در Codex، راهنمای رسمی برای برخی طرح‌ها GPT-6 Sol و برای Free و Go در برنامه دسکتاپ GPT-6 Luna را پیشنهاد می‌کند. در حساب‌های واجد شرایط، GPT-6.1 Sol نیز برای وظایف سنگین در دسترس است.

۴. یک مجموعه آزمون ثابت بسازید. چند درخواست واقعی شامل تولید کد، اصلاح خطا، توضیح کد و اجرای وظیفه چندمرحله‌ای را با مدل قدیمی و جدید مقایسه کنید. فقط به یک پاسخ موفق اکتفا نکنید.

۵. کیفیت و هزینه را اندازه‌گیری کنید. نرخ موفقیت، تعداد دفعات اصلاح، زمان پاسخ، میزان استفاده از توکن و هزینه هر وظیفه موفق را ثبت کنید. خروجی‌های حساس را با بازبینی انسانی تأیید کنید.

۶. جابه‌جایی را مرحله‌ای اجرا کنید. ابتدا محیط آزمایشی یا بخشی از درخواست‌ها را به مدل جدید منتقل کنید. پس از بررسی نتایج، تنظیمات اصلی را تغییر دهید و برای مشکلات احتمالی، مسیر بازگشت مناسب در نظر بگیرید.

GPT-6.1 Sol بهتر است یا GPT-6 Astra و Luna؟

پاسخ به نوع کار وابسته است. GPT-6 Astra برای مسائل بسیار پیچیده که به بالاترین سطح توانایی نیاز دارند مناسب‌تر معرفی می‌شود. GPT-6.1 Sol برای کارهای طولانی و چندمرحله‌ای که تعادل کیفیت و هزینه اهمیت دارد، گزینه قابل‌توجهی است. GPT-6 Luna نیز بیشتر برای وظایف روشن، تکراری و پرحجم مطرح می‌شود.

اگر پروژه شما شامل بازسازی بخش بزرگی از نرم‌افزار، بررسی چندین فایل و تصمیم‌های زنجیره‌ای است، GPT-6.1 Sol را در کنار Astra آزمایش کنید. اما برای استخراج اطلاعات مشخص یا خلاصه‌سازی تکراری، ابتدا مدل اقتصادی‌تر را بسنجید. بهترین مدل، مدلی نیست که همیشه بزرگ‌ترین نام را دارد؛ مدلی است که وظیفه شما را با کیفیت قابل‌قبول، هزینه منطقی و نظارت کافی تمام می‌کند.

جمع‌بندی؛ پس از پایان GPT-5.5 چه کنیم؟

بازنشستگی GPT-5.5 در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ پایان یک گزینه در ChatGPT، ChatGPT Work و Codex است، نه خاموشی کامل آن در تمامی خدمات OpenAI. برای Codex چند مسیر جایگزین وجود دارد و GPT-6.1 Sol به‌ویژه برای کارهای حرفه‌ای، برنامه‌نویسی چندمرحله‌ای و پروژه‌های حساس به هزینه مطرح است. درعین‌حال، دسترسی واقعی و قیمت‌گذاری هر محیط باید جداگانه بررسی شود.

اگر به‌دنبال استفاده مؤثر از مدل‌های تازه هستید، بهترین قدم بعدی یادگیری شیوه طرح مسئله، ارزیابی خروجی و ساخت گردش کار قابل‌کنترل است. آکادمی هوش مصنوعی ایران را برای آشنایی با مسیر یادگیری کاربردی هوش مصنوعی ببینید و پیش از تغییر هر ابزار، آن را با نیاز واقعی خود بسنجید.